Gençlik Çalışmaları Birimi, 19 Mayıs’ın Gençlik bayramı olmasından hareketle, Türkiye’deki gençlerin barınmayla ilgili sorunlarının ortaya çıkartılabilmesi amacıyla, Açık Toplum Enstitüsü’nün desteğiyle yürüttüğü “Gençler ve barınma” araştırma projesinin bulgularını kamuoyu ile paylaştı.

2005 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi ve Toplum Gönüllüleri Vakfı arasında yapılan protokol çerçevesinde Türkiye’de katılımcı, demokratik ve bilgi temelli gençlik politikalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapmak amacıyla kurulan Gençlik Çalışmaları Birimi, geçtiğimiz yıl, 17 araştırmacı tarafından kaleme alınan ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları’ndan çıkan “Türkiye’de Gençlik Çalışması ve Politikaları” kitabıyla gençler ve politika ilişkisinde 21 farklı konuda önemli tespitleri kamuoyunun gündemine taşımıştı.

Bu yıl da gönüllük, hareketlilik ve karşılaştırmalı gençlik politikaları alanlarında çeşitli araştırmalar yürüten Gençlik Çalışmaları Biriminin Gençler ve Barınma araştırması

o       Üniversite öğrencilerinin barınma sorunları

o       Üniversite öğrencisi olmayan gençlerin sorunları

o       Mevcut yasal durum ve devletin yükümlülükleri

o       Politika önerileri

olmak üzere dört ana bölümden oluşuyor.

Adana, Denizli, Ankara, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Konya, Kütahya, Samsun ve Diyarbakır illerinde toplam 425 üniversiteli genç ile yüzyüze yapılan anketler sonucu ulaşılan bulgulara dayanan araştırma halen devam eden odak grup çalışmalarıyla desteklenerek Ağustos ayında bir kitap haline getirilecek.

Gençlik Çalışmaları Birimi, 19 Mayıs Gençlik Bayramı nedeniyle, araştırmanın özet bulgularından dikkat çeken aşağıdaki başlıkları kamuoyunun gündemine taşıdı:

-          Anketler çerçevesinde görüşme yapılan gençlerin yaş ortalaması 22. %78’i çalışmıyor, %51’i burs almıyor.

-         Ay içinde hem genç kadınlar hem de erkekler için en fazla para harcanan kalem %38’le barınma. Bunu %30’la beslenme takip ediyor.

-          Herhangi bir yurtta, aile yanında veya öğrenci evinde kalanlar için “Tercih imkanı olsa” kalmak istedikleri birinci yer öğrenci evi (%69). Yurtların tercih edilme oranı %4. Görüşme sonunda Düzce’deki 8 genç, tek bir ağızdan “Ev” derken yurdu bir alternatif olarak düşünmediklerini söylediler.

-          Okunulan sınıf arttıkça öğrenci evinde kalma oranı artıyor. (1. Sınıfta %27, 4. Sınıfta %56). Düzce’de okuyan Kemal’in dediği gibi “Yurtlar sosyalleşmek için en iyi yer, çevren oluyor arkadaşların oluyor”. Melike de ekliyor “Önce yurt, sonra ev” diye.

-          Ailesiyle birlikte yaşayan genç kadınların %31’i eve giriş çıkışta sorun yaşıyor. %21’i arkadaşlarını misafir ederken sorun yaşıyor. %60’ı tek başına yaşamayı tercih ediyor.

-          Aileyle yaşamanın “en kötü yanları” sorulduğunda sırasıyla “özgürlüğün kısıtlanması”, “eve giriş çıkış saatleri” ve “arkadaşların istenildiği gibi misafir edilememesi” sayılıyor.

-          Öğrenci evinde kalan gençlerin %75’i, 3 ve daha fazla kişiyle beraber yaşıyor. %31’inin kendi odası yok. %43’ü tek başına yaşamayı tercih ediyor.

-          Erkekler öğrencilerin kaldığı apartmanlarda otururken (%70), kadınlarda bu oran %53’e düşüyor. Oturulan konutun tercih edilme nedeni %36’yla okula yakınlık. İkinci neden %30’la kiranın uygunluğu. Fakat erkeklerin “aile” apatmanlarında ev bulması daha zor.

-          Evde yaşamanın en iyi yanları “özgürlük” ve “rahatlık” olarak tanımlanıyor. İstedikleri saatte eve girip çıkarak, arkadaşlarını misafir ederek kendilerini daha rahat hissediyorlar.

-          Yurtlarda yaşayanların (özel ve kamu dahil) %41’i, 6 ve daha üstü kişilik odalarda kalıyor. Bu da ders çalışmaktan özel yaşama kadar hayatlarını olumsuz etkiliyor.

-          Yurtta kalmak, genç kadınların %40’ında ailesinin seçimi.

-          Yurt seçiminde öne çıkan özellik %45’le okula yakınlık. Evde olduğu gibi “okula yakın bir yerde kalmak” seçimlerinde önemli bir etken.

-          Yurtta kalan gençlerin %60’ı sorunlarını yönetime aktarmış fakat bu sorunların yarısı yönetim tarafından çözülmemiş. Mesela odalarda elektrik prizi olmadığı için öğrenciler saçlarını kurutmak istediklerinde, “gizlice” koridordan uzatma kablosu çekerek bu işlemi yapıyorlar.

-          Yurtta kalan gençlerin %65’i yurtlarda çıkan yemekten memnun değil. Ama odalarda veya yurttaki başka ortak mekanlarda yemek pişiremedikleri için ve dışardan yemek pahalı olduğu için beğenmedikleri yemekleri yemeye mecburlar.

-          Yurtlarda kalmanın en zor yanları “giriş çıkış saatleri”, “kalabalık” ve “disiplin” olarak görülüyor.

-          %75’i, yurt yerine öğrenci evinde kalmanın birinci nedeninin “özgürlük” olduğunu söylüyor. Bazı yurtlarda odaya poster asmak yasak, bazı yurtlarda asılacak posterin “cinsine” göre izin veriliyor.

-          %74’ü tuttukları evlerin aileler tarafından çok daha ucuza tutulabileceğine inanıyorlar. Ev sahipleri/emlakçılar “siz öğrencisiniz, zaten çok kişi kalırsınız” diye evi %20 – 25 daha pahalıya kiralıyorlar. Öğrenci olarak ev bulmak zaten zor olduğu için “mecburen” bu evleri tutuyorlar.

-          Yarısı, öğrencilerin başka bir şehirde barınmasının zor olduğunu düşünüyor.

-          %74’ü özel yurtların kamu yurtlarından daha iyi imkanlar sağladığı düşünüyor.

-          %82’si hem devletim hem de yerel yönetimlerin öğrencilerin ev kiralamasını kolaylaştırmasını istiyor.

Genel Çıkarımlar

-          1 milyonu aşkın üniversite öğrencisinin başka şehirlerdeki barınma ihtiyacını çözmekte kamu kurumları yetersiz kalıyor.

-          Mevcut uygulama biçimiyle, gençler kamu yurtlarından memnun değil.

-          Yurtlardaki sorunlarını yönetime ilettiklerinde çözüm bulamıyorlar. Bu da gençlerin yönetime katılım süreçlerinin iyileştirilmesi gerektiğiyle ilgili en önemli bulgulardan biri.

-          Aile yanında ve yurtlarda kalmayla karşılaştırıldığında gençlerin kendi evlerinde kalmalarının “özgürlük” nedeniyle tercih edilmesi, gençlerin en önemli dertlerinden birinin “özerklik” olduğunu söylüyor. Bu da yurtlarda ve aile yanında gençlere yönelik uygulamaların içeriğiyle ilgili önemli bir veri sağlıyor.

-          TC’nin imzacısı olduğu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 25. maddesi insanların, Avrupa Sosyal Şartının 17. maddesi de gençlerin barınmayla ilgili haklarını güvence altına almıştır.

-          TC Anayasası’nın 90. Maddesiyle iç hukuğun uluslararası anlaşmalara göre düzenlenmesi gerekmektedir.

-          Bu tespit, özellikle barınmanın Anayasa’nın 57. Maddesiyle bir hak olarak yasal güvence altına alındığıyla beraber düşünüldüğünde önem arz etmektedir.

-          Barınmanın sosyal bir hak olarak, farklı ihtiyaçlara sahip vatandaşlar tarafından kullanılmasına yönelik yasal düzenlemelerin – gençlerin hak çemberini genişletecek biçimde – geliştirilmesi gerekmektedir.

-          Gençler de hem devlet hem belediyelerden bu yönde bir beklenti içindedirler.